Uchumi wa Tabia

Kwa nini hili ni muhimu katika uchumi wa afya

Karibu kila mfano katika kitabu hiki — mahitaji, bima, kuweka vipaumbele — unakaa, mahali fulani chini, juu ya picha ya mchaguzi mwenye busara anayejua mapendeleo yake mwenyewe, anapima gharama dhidi ya faida, na anatenda kwa uthabiti kadiri muda unavyopita. Picha hiyo ni hadithi ya manufaa. Pia, katika afya, ni hatari. Watu hawachukui dawa ambazo zingewaweka hai; wanakusudia kuacha kuvuta sigara mwezi ujao kwa muongo; wanaruka uchunguzi wa bure na kununua dhamana ya ziada. Ikiwa sera yako inadhania mchaguzi wa kitabuni, itakadiria kupita kiasi matumizi ya kinga, itapanga vibaya bei za bima, na itapoteza fedha kwa kampeni za taarifa zinazowajulisha tayari waliobadilishwa.

Hatari ni thabiti. Sehemu kubwa ya mzigo wa magonjwa duniani inaendeshwa na tabia — tumbaku, lishe, pombe, kutofanya mazoezi, na kushindwa kufuata matibabu — na tabia ndipo mfano wa busara unafanya vibaya zaidi. Mgonjwa wa kisukari anapoacha dawa inayogharimu senti na inayozuia kukatwa viungo vinavyogharimu maelfu, hakuna nadharia ya bei inayoeleza, lakini mabadiliko madogo katika jinsi chaguo linavyowasilishwa wakati mwingine yanarekebisha. Uchumi wa tabia ni nidhamu inayosoma mikengeuko hii ya kimfumo kutoka kwa busara na, muhimu, jinsi ya kubuni kuizunguka.

Kwa mkurugenzi, hili linajalisha pande mbili. Kwanza, kama ukosoaji: linakuambia ni wapi mifano ya kawaida ya mahitaji na tathmini (tazama Mada 1.2 — Mahitaji ya Afya na Huduma ya Afya) itakupotosha, ili upunguze utabiri wake ipasavyo. Pili, kama sanduku la zana: linatoa viwiko vya gharama nafuu, mara nyingi vyenye ufanisi mkubwa wa gharama — chaguo-msingi, uandaaji, vikumbusho, vivutio vilivyobuniwa vizuri — vinavyoweza kusogeza tabia pale uhimizo na hata bei vimeshindwa. Vyote viwili vinakuja na makali ya kimaadili, kwa sababu kubuni chaguzi kwa watu ambao si wenye busara kamili ni aina ya nguvu, na mada inayomiliki kusukuma kwa upole lazima pia imiliki mipaka yake.

Dhana kuu

Uchumi wa tabia. Uchumi wa tabia ni utafiti wa jinsi mambo ya kisaikolojia, ya kiakili, na ya kijamii yanavyounda maamuzi ya kiuchumi, na jinsi maamuzi hayo yanavyokengeuka kimfumo kutoka utabiri wa mfano wa uchaguzi wa busara. Haudai watu ni wajinga; unadai ni wanadamu — wakitumia njia za mkato za akili zinazofanya kazi vizuri mara nyingi na kushindwa kwa mifumo inayotabirika. Katika afya, mifumo hiyo ni muhimu sana kwa sababu maamuzi ni ya hatari kubwa, ya mara chache, yenye hisia nyingi, na yanafanywa chini ya kutokuwa na uhakika.

Busara iliyo na mipaka. Wazo la msingi, kutoka kwa Herbert Simon, ni busara iliyo na mipaka: watoa maamuzi halisi wana umakini, taarifa, na nguvu za kukokotoa zenye kikomo, kwa hivyo badala ya kuboresha wanafanya kuridhika — wanatulia kwa chaguo zuri vya kutosha. Watu hawasomi kila kifungu cha bima wala kulinganisha kila mtoa huduma; wanachagua chaguo-msingi, linalojulikana, au la kwanza linalokubalika. Hii si kasoro ya kukemewa bali sifa isiyobadilika ya akili ya binadamu ambayo usanifu wa mfumo lazima uikubali.

Njia za mkato na upendeleo. Kukabili busara iliyo na mipaka, watu hutumia njia za mkato za akili — kanuni za kidole gumba — zinazozalisha makosa ya kuaminika, yanayotabirika kwa mwelekeo yanayoitwa upendeleo. Upatikanaji unafanya hatari zinazovutia (ajali ya ndege, athari adimu ya chanjo) zionekane kubwa kuliko za kawaida (ugonjwa wa moyo); upendeleo wa hali ilivyo unafanya chochote kilichopo sasa kihisi sahihi. Sehemu kubwa ya uwanja ni orodha ya upendeleo huu na hali zinazouchochea.

Chuki ya hasara na uandaaji. Watu wanapima hasara kwa uzito zaidi kuliko faida sawa — chuki ya hasara, nguzo kuu ya nadharia ya matarajio. Kwa sababu hiyo, ukweli uleule unabadilisha tabia kulingana na jinsi unavyowasilishwa: huu ni uandaaji. "Wagonjwa tisa kati ya kumi wananusurika upasuaji huu" na "mmoja kati ya kumi anakufa" ni sawa kimantiki na ni tofauti kabisa kisaikolojia. Ujumbe wa uchunguzi ulioandaliwa kama kuepuka hasara mara nyingi unashinda ule ulioandaliwa kama kupata faida.

Upendeleo wa sasa na kutolingana kwa wakati. Watu wanapima sasa kwa uzito zaidi dhidi ya baadaye kimfumo — upendeleo wa sasa. Gharama ya papo hapo ya mazoezi, sindano, au saladi inahisiwa sasa; faida ni ya mbali na ya kidhahania. Mbaya zaidi, mapendeleo hayalingani kwa wakati: mpango unaofanya kwa wiki ijayo (nitaacha) unabatilishwa wiki ijayo inapokuwa sasa. Huu ndio mfumo wa kitabia nyuma ya uwekezaji pungufu sugu katika kinga ambao mwekezaji mwenye busara wa mfano wa Grossman hawezi kueleza, na ndiyo sababu hatua zinazotegemea nguvu ya utashi mara nyingi zinashindwa.

Chaguo-msingi na athari ya chaguo-msingi. Kwa sababu ya ujinga wa kusonga na upendeleo wa hali ilivyo, chochote kinachotokea mtu asipofanya chochote — athari ya chaguo-msingi — kinatoa ushawishi mkubwa. Mfano unaonukuliwa zaidi ni utoaji wa viungo: nchi zenye chaguo-msingi la kujiondoa (idhini inayodhaniwa), kama Austria, zinasajili viwango vya idhini vya juu zaidi sana kuliko nchi zinazofanana zenye kujiunga, kama Ujerumani, licha ya mitazamo ya msingi inayofanana. Chaguo-msingi lina nguvu hasa kwa sababu watu wengi wanalikubali.

Usanifu wa chaguo na kusukuma kwa upole. Mazingira yoyote ambamo watu wanafanya maamuzi yana usanifu, iwe mtu yeyote aliubuni kwa makusudi au la; anayeuunda ni mbunifu wa chaguo. Kusukuma kwa upole — neno lililoenezwa na Richard Thaler na Cass Sunstein — ni kipengele chochote cha usanifu huo kinachobadilisha tabia kwa njia inayotabirika bila kukataza chaguzi au kubadilisha kwa kiasi kikubwa motisha za kiuchumi. Kuweka matunda kwenye kiwango cha macho kunasukuma; kupiga marufuku chokoleti hakusukumi. Mstari ni kwamba kusukuma kwa upole lazima kuwe rahisi na nafuu kuepuka.

Ubaba wa kiliberali. Uhalalishaji wa Thaler na Sunstein wa kusukuma kwa upole ni ubaba wa kiliberali: kwa sababu baadhi ya usanifu wa chaguo hauepukiki, unaweza vilevile kupangwa kuwasaidia watu kufikia kile wao wenyewe wanachosema wanataka (ubaba), huku ukihifadhi uhuru wao wa kuchagua vinginevyo (uliberali). Hili ndilo kiini cha kifalsafa kinachobishaniwa cha uwanja, na ndipo maadili ya kusukuma kwa upole yanapoishi.

Mazoea bora

1. Buni chaguo-msingi kwanza, kwa sababu litafanya kazi nyingi. Katika mchakato wowote ambapo kutofanya kitu kunawezekana — usajili, kuweka miadi, dawa zinazorudiwa — amua kwa makusudi kinachotokea mtu asipofanya chochote, kwa sababu ujinga wa kusonga unamaanisha wengi watachukua njia hiyo. Weka chaguo-msingi kwa chaguo linalohudumia malengo yaliyosemwa na mtu mwenyewe na afya ya umma, huku ukiacha mbadala ukiwa rahisi kufikia kweli. Usajili wa utoaji viungo, usajili wa kiotomatiki wa kukumbushwa uchunguzi wa mtindo wa pensheni, na chanjo ya homa ya mafua ya wafanyakazi kwa kujiondoa badala ya kujiunga vyote vinatumia kiwiko hiki kimaadili.

2. Andaa taarifa za afya kuzunguka hasara na hatari halisi za karibu. Kwa sababu hasara zinaonekana kubwa kuliko faida na sasa inazidi baadaye, tafsiri faida za mbali, za kidhahania kuwa maneno ya papo hapo, yanayoshikika, yaliyoandaliwa kwa hasara pale ushahidi unaunga mkono. "Ukikosa uchunguzi huu unahatarisha kugundua saratani kuchelewa" mara nyingi unasogeza watu wengi kuliko "uchunguzi unakuweka na afya." Jaribu uandaaji badala ya kudhani; ukubwa wa athari ni wa wastani na unategemea muktadha, na uandaaji unaodanganya badala ya kujulisha unavuka mstari wa kimaadili.

3. Shambulia upendeleo wa sasa kwa ukaribu, si taarifa. Kikwazo kinapokuwa kutolingana kwa wakati — nia ipo lakini kufuata kunashindwa — ongeza muundo unaoleta baadaye karibu: vikumbusho wakati wa kutenda, miadi iliyowekwa tayari badala ya iliyoombwa, zawadi ndogo za papo hapo, na vifaa vya ahadi ambavyo watu wanachagua kujiunga navyo kwa hiari. Ujumbe wa maandishi wa ukumbusho uliopimwa kwa tarehe kamili ya kuchukua dawa unashinda kijitabu kuhusu matokeo ya muda mrefu, kwa sababu kijitabu kinapigana na upendeleo wa sasa wakati ukumbusho unaukwepa.

4. Punguza msuguano bila huruma kwa tabia unayotaka, na uongeze kwa ile usiyoitaka. Kila fomu ya ziada, kubofya, au foleni ni kichujio kinachoondoa watu, ikijumuisha wale unaotaka kuwabakisha zaidi. Fanya kitendo cha afya au kinachopendekezwa kiwe njia ya upinzani mdogo zaidi — kuweka miadi kwa hatua moja, huduma zilizo mahali pamoja, fomu zilizojazwa tayari — na, pale inafaa, fanya kitendo chenye madhara kiwe kigumu kidogo, kama kuweka tumbaku isionekane. Msuguano ni kiwiko cha kuaminika zaidi kuliko hamasa.

5. Tumia vivutio, lakini uvibuni kwa jinsi watu wanavyojibu kweli. Vivutio vya fedha kwa tabia ya afya — kuacha kuvuta sigara, mahudhurio, kufuata matibabu — vinaweza kufanya kazi, lakini maandiko ya kitabia yanaonyesha usanifu unajalisha zaidi ya kiasi. Zawadi ndogo, za mara kwa mara, karibu za uhakika mara nyingi zinashinda kubwa zaidi, za kuchelewa, au zenye uwezekano kwa sababu zinapinga upendeleo wa sasa; mipango ya mkataba wa amana inayoweka fedha za mtu mwenyewe hatarini inatumia chuki ya hasara. Kuwa mwaminifu kwamba athari mara nyingi ni za wastani na zinaweza kufifia au hata kurudi nyuma kivutio kinapoisha, kwa hivyo panga kinachodumisha tabia baadaye.

6. Jihadhari na kuondoa hamasa ya ndani. Kulipa watu kufanya kile ambacho wengi wangefanya hata hivyo kunaweza kubadilisha uamuzi wa kimaadili au wa afya kuwa muamala wa soko na kupunguza hamasa ya msingi — hatari iliyoandikwa vizuri kwa utoaji wa damu na baadhi ya mipango ya tabia ya afya. Kabla ya kuambatisha fedha kwa tabia, uliza kama idadi ya watu tayari ina hamasa ya ndani, na upendelee kutambuliwa, maoni, au mabadiliko ya msuguano pale ipo. Unapolipa, tazama ishara inayotuma.

7. Gawanya kwa upendeleo, si kwa demografia tu. Watu tofauti wanashindwa kutenda kwa sababu tofauti za kitabia: wengine wanasahau (umakini), wengine wanakusudia lakini wanachelewesha (upendeleo wa sasa), wengine wanazuiwa na utata (busara iliyo na mipaka), wengine wameshikamana na chaguo-msingi. Kutambua ni mfumo upi unatawala katika idadi yako ya watu kunakuambia kiwiko gani cha kuvuta — ukumbusho, kifaa cha ahadi, kurahisisha, au kubadilisha chaguo-msingi — na kuepuka upotevu wa kutumia kisicho sahihi.

8. Rahisisha chaguzi; chaguzi zaidi si ustawi zaidi. Watu wenye busara iliyo na mipaka wanaokabiliwa na chaguzi nyingi mno wanaahirisha, wanatumia chaguo-msingi, au wanachagua vibaya — kitendawili cha chaguo kinachoonekana katika masoko magumu mno ya bima na orodha za dawa. Teua seti ndogo, iliyopangwa vizuri ya chaguzi nzuri, ipange kusaidia badala ya kuuza, na uchague mapema chaguo-msingi zenye busara. Katika mifumo ambapo raia wanachagua bima au mipango, msaada wa maamuzi na chaguo-msingi nzuri vinaboresha kwa kupimika chaguzi ambazo watu wanafanya.

9. Jaribu, pima, na uwe tayari kupata kutokuwa na athari. Kusukuma kwa upole ni nafuu kujenga na rahisi kuuza kupita kiasi; zile za uaminifu zinajaribiwa dhidi ya udhibiti, ikiwezekana kwa ugawaji wa nasibu, kabla ya kupanuka (tazama Mada 2.3 — Uchumimetria ya Afya). Athari nyingi zilizochapishwa za kusukuma kwa upole ni ndogo, mahususi kwa muktadha, au zinashindwa kuzalishwa tena, kwa hivyo chukulia kila uingiliaji kama dhana. Kitengo cha kitabia kisichoripoti matokeo ya sifuri kamwe kinasahihisha kazi yake yenyewe.

10. Chapisha nia na uhifadhi njia ya kutoka. Jaribio la kimaadili ambalo Thaler na Sunstein wanaweka ni uwazi na kujiondoa kwa urahisi: kusukuma kwa upole kunapaswa kunusurika kuelezwa wazi kwa watu inaowalenga, na kamwe haipaswi kuwanasa. Tangaza kuwa chaguo-msingi lipo na jinsi ya kulibadilisha; fanya mbadala uwe hatua moja mbali. Ghiliba ya siri, mitego ya kidijitali, na kusukuma kwa upole kwa kutoka ngumu haviko katika sanduku hili la zana — ni matumizi mabaya yake.

11. Chukulia mfano wa kawaida wa uchaguzi wa busara kama msingi uliokosolewa, si ukweli. Unaporithi utabiri wa mahitaji, mfano wa ufanisi wa gharama, au muundo wa bima uliojengwa juu ya mchaguzi mwenye busara (tazama Mada 1.2 — Mahitaji ya Afya na Huduma ya Afya na Mada 1.3 — Kushindwa kwa Soko), uliza waziwazi ni wapi uhalisia wa kitabia ungebadilisha jibu. Matumizi ya kinga kwa kawaida yatakuwa chini, kugawana gharama kutazuia huduma yenye thamani zaidi kuliko mfano wa busara unavyotabiri, na chaguzi ngumu zitafanywa vibaya kuliko ilivyodhaniwa. Rekebisha pembejeo, na useme umefanya hivyo.

12. Linganisha chombo na ukubwa wa tatizo — kusukuma kwa upole si mbadala wa hatua za kimuundo. Kusukuma kwa upole ni kisu cha upasuaji, si kiwiko cha kusogeza idadi ya watu kutoka tumbaku au kuunda upya mazingira ya chakula; hayo yanahitaji kodi, udhibiti, na kubadilisha muundo wa bidhaa (tazama Mada 3.2 — Sera ya Afya). Tumia usanifu wa kitabia kukamilisha sera ya kimuundo, si kuiachilia, na pinga kishawishi cha kisiasa cha kufikia kusukuma kwa upole kwa bei nafuu wakati jibu la uaminifu ni uingiliaji mgumu zaidi, wa gharama zaidi.

Maswali ya kujadili na timu yako

1. Wapi katika mfumo wetu "kutofanya kitu" kunaamua matokeo kimya — na je, tulichagua chaguo-msingi hilo kwa makusudi? Kila mchakato wa usajili, kukumbushwa, idhini, na kufanya upya una chaguo-msingi, na ujinga wa kusonga unamaanisha wengi wanakubali, hata hivyo katika mashirika mengi hakuna aliyechagua kwa makusudi ni nini. Chora ramani ya pointi ambapo raia au mgonjwa hafanyi chochote na uone kinachowatokea: je, wanasajiliwa katika kukumbushwa uchunguzi au wanaachwa, wanachaguliwa kushiriki data au kutoka, wanapewa kwa chaguo-msingi dawa yenye ufanisi wa gharama au ghali? Mjadala wa uaminifu unakiri pale chaguo-msingi la sasa lilirithiwa kwa ajali badala ya kubuniwa, na kuuliza kama linahudumia malengo ya mtu mwenyewe. Pia unataja kinga ya kimaadili — kwamba mbadala lazima ubaki rahisi — ili uweke chaguo-msingi la kusaidia, si kuwanasa watu. Faida ni kwamba chaguo-msingi moja lililochaguliwa vizuri mara nyingi linashinda miaka ya vijitabu.

2. Tunaposema tabia ya afya ni "chaguo la kibinafsi", je, tunaelezea chaguo huru au kushindwa kunakotabirika ambako tumekataa kubuni kuzunguka? Ni rahisi kuhusisha kutofuata matibabu, kukosa miadi, au kula visivyofaa na chaguo la mtu binafsi, kwa sababu kunaondoa mfumo wajibu. Uchumi wa tabia unaandaa upya mengi ya haya kama matokeo yanayotabirika ya upendeleo wa sasa, msuguano, na usanifu wa chaguo tulioujenga au kuuvumilia. Mvutano wa kweli ni kati ya kuheshimu uhuru wa kujiamulia na kukiri kuwa tunaunda tabia iwe tunakusudia au la. Jibu la uaminifu linatofautisha mapendeleo yaliyojulishwa kweli, thabiti — ambayo tunapaswa kuheshimu — na kushindwa kwa kutolingana kwa wakati, kunakoendeshwa na msuguano ambako watu wenyewe wanajutia, ambako tunaweza kusaidia kimaadili. Pia linalazimisha swali la usawa: msuguano na utata vinaanguka kwa nguvu zaidi kwa maskini na wasio na afya, kwa hivyo kuacha usanifu bila kuchunguzwa si kutoegemea.

3. Nini kingetufanya tuwe na uhakika kusukuma kwa upole au kivutio kilifanya kazi kweli, na je, tuko tayari kugundua hakikufanya? Kusukuma kwa upole ni nafuu, maarufu, na rahisi kudai sifa, jambo linalofanya iwe rahisi kwa hatari kupitishwa kwa imani. Uliza ni ushahidi gani ungewashawishi: jaribio la nasibu lenye udhibiti halisi, matokeo yaliyosajiliwa mapema, ufuatiliaji baada ya kivutio kuisha kuangalia athari haipotei au kurudi nyuma. Mvutano ni kwamba tathmini ya ukali ni polepole zaidi na inahatarisha kuaibisha mpango unaopendelewa, wakati kutenda juu ya silika ya kitabia isiyojaribiwa ni haraka na ya kubembeleza. Jibu la uaminifu linajitolea kupima dhidi ya kinyume cha ukweli na kuripoti matokeo ya sifuri, na kutenganisha tabia ambapo kusukuma kwa upole kidogo kunaweza kutosha na zile zinazohitaji sera ya kimuundo badala yake. Pia linatenga bajeti ya mapitio ya kimaadili yanayouliza kama uingiliaji ungenusurika kuelezwa wazi kwa wale unaowalenga.

4. Tunaandaaje ujumbe wa afya tunaotuma tayari — na je, tungestarehe wagonjwa wakiona hoja nyuma ya maneno? Kila barua ya kukumbusha, mwaliko wa uchunguzi, na kijitabu cha idhini tayari kinaandaa chaguo, kwa kawaida kwa ajali na mara nyingi vibaya, kikitumia chaguo-msingi la faida ya kidhahania ("uchunguzi unakuweka na afya") wakati ujumbe thabiti, wa karibu, ulioandaliwa kwa hasara unaweza kusogeza watu wengi zaidi. Mvutano ni kwamba uandaaji unaosogeza tabia zaidi ndio hasa unaokaribia ghiliba, kwa hivyo mjadala lazima ushikilie ufanisi na uaminifu pamoja badala ya kubadilisha kimoja kwa kingine. Jibu makini linauliza kama uandaaji unajulisha hatari halisi au unatumia tu hofu, na linajitolea kujaribu uandaaji badala ya kudhani, kwa sababu ukubwa wa athari ni wa wastani na unategemea muktadha. Pia linakabili swali la umri wa kusoma na lugha, kwa sababu uandaaji unaotua kwa mtaalamu anayejiamini unaweza kumkanganya au kumtisha mtu mwingine. Jaribio la uaminifu ni la Thaler na Sunstein: je, maneno haya yangenusurika kuelezwa wazi kwa mtu anayeyapokea, pamoja na ushahidi wa kwa nini tuliyachagua?

5. Lini kusukuma kwa upole ni chombo sahihi kwa uaminifu, na lini tunalifikia kwa sababu suluhisho halisi ni gumu zaidi na ghali zaidi? Kusukuma kwa upole ni nafuu, haraka, na kunabembeleza kisiasa, jambo linalolifanya kuvutia hasa pale tatizo ni kubwa mno kwake — kusogeza idadi ya watu kutoka tumbaku au kuunda upya mazingira ya chakula kunahitaji kodi, udhibiti, na kubadilisha muundo wa bidhaa, si kijitabu bora. Mvutano ni kati ya kufanya jambo linaloonekana sasa na kufanya jambo la kimuundo linalofanya kazi lakini linagharimu mtaji wa kisiasa na fedha. Jibu la uaminifu linapima tatizo kabla ya kuchagua chombo, linachukulia usanifu wa kitabia kama nyongeza ya sera ya kimuundo badala ya mbadala wake, na kutaja wazi pale kusukuma kwa upole kunatumiwa kama kificho cha kutotenda (tazama Mada 3.2 — Sera ya Afya). Pia linauliza nani anafaidika na chaguo la bei nafuu kuchaguliwa, kwa sababu "tulisukuma kwa upole" inaweza kuruhusu mfumo kuepuka mapambano ambayo ulipaswa kuwa nayo. Pembe ya usawa pia inajalisha: viwiko vya kimuundo huelekea kuwafikia wote, wakati kusukuma kwa upole kunaweza kupanua mapengo ikiwa kunafanya kazi vyema zaidi kwa wale wenye faida tayari.

6. Kabla hatujaambatisha fedha kwa tabia, je, tumekagua hatulipi watu kufanya kile ambacho wangefanya hata hivyo? Vivutio vya fedha kwa mahudhurio, kufuata matibabu, au tabia ya afya vinaweza kufanya kazi, lakini maandiko ya kitabia yanaonya kwamba kulipia kitendo kinachofanywa kwa hamasa ya ndani au ya kimaadili kunaweza kuondoa hamasa hiyo na kukuacha ukiwa mbaya zaidi fedha zikiisha. Mvutano ni kwamba vivutio ni rahisi kuidhinisha na rahisi kupima, wakati hamasa vinayoweza kumomonyoa haionekani hadi imepotea — kama ilivyoandikwa kwa utoaji wa damu na baadhi ya mipango ya tabia ya afya. Mjadala wa wazi unauliza kwanza kama idadi lengwa tayari ina hamasa, unapendelea maoni, kutambuliwa, au mabadiliko ya msuguano pale ipo, na kugeukia fedha tu pale kikwazo ni cha kimaada kweli. Ukilipa, maswali ya usanifu yanafuata: zawadi ndogo, za mara kwa mara, karibu za uhakika kupinga upendeleo wa sasa, mpango wa kile kinachodumisha tabia baada ya kivutio kuisha, na uaminifu kwamba athari mara nyingi ni za wastani na zinaweza kufifia au kurudi nyuma. Pia unapima ishara ambayo malipo yanatuma, kwa sababu kuweka bei kwa kitendo cha afya kunakiandaa upya kimya kama muamala.

Kwa vitendo: mfano wa uchumi wa afya

Hali: huduma ya kubuni ya afya ya taifa katika nchi ya kipato cha kati ya Amerika ya Kusini, "Costa Verde", ikishughulikia kutofuata vizuri dawa za shinikizo la damu na kisukari.

Wizara ya Afya ya Costa Verde ina janga la kimya. Mfumo wake wa umma unatoa dawa za shinikizo la damu na kisukari bure kwenye madawati ya maduka ya dawa, hata hivyo ukaguzi unaonyesha kwamba ndani ya mwaka mmoja wa kuanza matibabu, sehemu kubwa ya wagonjwa wameacha kuchukua dawa zinazorudiwa. Matokeo ya kitabibu — viharusi, mashambulizi ya moyo, kukatwa viungo, na dayalisisi — ni msiba wa kibinadamu na wa kifedha, kwa kuwa kila tatizo linaloweza kuepukika linagharimu mfumo mara nyingi bei ya vidonge. Usomaji wa kawaida wa kiuchumi unashangaza: dawa ni bure na faida ni kubwa, kwa hivyo mgonjwa mwenye busara anapaswa kufuata. Timu mpya iliyoundwa ya maarifa ya kitabia ya Wizara inaombwa kueleza pengo na kubuni kitu cha bei nafuu kuliko zahanati zaidi.

Timu inaanza kwa kutambua mfumo badala ya kudhani mmoja. Mahojiano na data za maduka ya dawa zinafichua si tatizo moja bali kadhaa: wagonjwa wengi wanasahau tu tarehe ya kuchukua dawa (umakini); wengi wanahisi wazima na hawaoni sababu ya papo hapo ya kuendelea kutumia dawa kwa hali isiyo na dalili, wakipunguza thamani ya kiharusi cha mbali dhidi ya usumbufu mdogo wa kila siku (upendeleo wa sasa na kutolingana kwa wakati); wengine wanaona foleni ya kila mwezi kwenye duka la dawa la mbali kuwa kizuizi halisi (msuguano); na kikundi kidogo hakikukusudia kuendelea kamwe lakini kilihisi hakiwezi kusema hivyo kwa daktari (uwezo dhaifu wa kutenda na shinikizo la kijamii). Muhimu, haya yanahitaji viwiko tofauti, kwa hivyo uingiliaji mmoja butu ungepoteza fedha kwa vikundi vidogo visivyo sahihi.

Timu inabuni kifurushi na, muhimu, inasisitiza kukijaribu. Kwa wanaosahau, ujumbe wa maandishi wa kiotomatiki wa ukumbusho uliopimwa kwa tarehe kamili ya kuchukua dawa, ulioandaliwa kuzunguka hatari thabiti ya karibu ("ulinzi wa mwezi ujao uko tayari kuchukuliwa") badala ya hatari ya mbali. Kwa wenye upendeleo wa sasa, badiliko kutoka utoaji wa kila mwezi hadi wa kila miezi mitatu pale salama kitabibu, kupunguza idadi ya nyakati za gharama ya sasa ambapo kufuata kunaweza kupungua, pamoja na chaguo-msingi la idhini ya kiotomatiki ya kurudiwa ili kuendelea kusihitaji kitendo na kuacha kuwe hatua ya makusudi. Kwa msuguano, maeneo ya kuchukua ya duka la dawa la jamii na mahali pa kazi karibu na nyumbani. Wanaepuka kwa makusudi kivutio kikubwa cha fedha, wakihukumu idadi ya watu ina hamasa ya ndani kwa sehemu na hatari ya kuondoa hamasa ni halisi, na badala yake wanachagua kipengele kidogo kilichoandaliwa kwa hasara: wagonjwa wanaojiunga na programu ya kufuata na kupungua wanapokea simu ya ufuatiliaji, ikifanya kupungua kuonekana.

Wanaitoa kama jaribio la nasibu katika wilaya zinazolinganishwa, kukiwa na kundi halisi la udhibiti, na kujitolea mapema kupima viwango vya kuchukua, matokeo ya kitabibu pale inawezekana, na gharama kwa kila mgonjwa wa ziada anayefuata (tazama Mada 2.3 — Uchumimetria ya Afya). Mwanauchumi wa afya wa Wizara yuko wazi kuhusu maridhiano na kutokuwa na uhakika: utoaji wa kila miezi mitatu unaongeza upotevu ikiwa wagonjwa wataacha, badiliko la chaguo-msingi lazima liunganishwe na kujiondoa wazi ili lisiwe mtego, na maandiko ya kitabia yanaonya kwamba athari zinaweza kuwa za wastani na zinaweza kufifia. Pendekezo kwa hivyo si "kusukuma kwa upole badala ya huduma ya kitabibu" bali safu ya kitabia ya gharama nafuu, iliyojaribiwa juu yake, inayopanuliwa tu pale jaribio linaonyesha athari halisi dhidi ya udhibiti — na kuunganishwa na mazungumzo magumu zaidi ya kimuundo kuhusu udhibiti wa chumvi na mazingira ya chakula ambayo hakuna ukumbusho unaoweza kuchukua nafasi yake (tazama Mada 3.2 — Sera ya Afya).

Mitazamo minne ya sekta

Kampuni changa

Kampuni changa ya afya ya kidijitali — programu ya kufuata matibabu, kifuatiliaji cha dalili, kocha wa kubadilisha tabia — ni usanifu wa chaguo uliotengenezwa kwa msimbo, na kila skrini ni kusukuma kwa upole iwe waanzilishi wanakiri au la. Wepesi wake unaiwezesha kujaribu A/B uandaaji, chaguo-msingi, na muda wa vikumbusho kwa kasi ambayo hakuna wizara inaweza kulingana nayo, ambayo ni nguvu ya kweli ya kutafuta kinachofanya kazi. Hatari ni kwamba zana zilezile zinazoboresha afya zinaweza kuwa mitego ya ushirikiano inayohudumia vipimo vya kubaki mtumiaji juu ya malengo yaliyosemwa na mtumiaji, na wawekezaji wanatuza la kwanza. Kampuni changa inayowajibika inaweka chaguo-msingi lake kwa maslahi ya afya ya mtumiaji, inaweka kujiondoa kuwa kugusa moja mbali, na inapinga kishawishi cha kuchanganya tabia inayoweza kuisogeza na tabia inayostahili kusogezwa.

Biashara ndogo

Mtoa huduma mdogo aliyeimarika — ushirikiano wa madaktari wa jumla, duka moja la dawa la jamii, nyumba ya utunzaji, zahanati ya kitaalamu — tayari anaunda tabia ya mgonjwa kupitia usanifu wa kila siku wa dawati lake la mbele, barua zake za kukumbusha, na jinsi wafanyakazi wake wanavyoandaa ushauri. Tofauti na kampuni changa, haifuati ukuaji au kujaribu A/B kwa kiwango; nguvu yake ni uhusiano thabiti na idadi ya watu inayojulikana na msimamo wa kufanya badiliko dogo la chaguo-msingi na kulidumisha. Viwiko vya kivitendo ni vya wastani lakini vya kuaminika: kubadilisha idhini ya dawa zinazorudiwa na kukumbushwa miadi kuwa kujiondoa, kupima muda wa vikumbusho kwa wakati wa kutenda, kurahisisha fomu inayokanganya, na kuweka chaguo la afya kwenye njia ya upinzani mdogo. Mara chache ina bajeti ya tathmini, kwa hivyo inapaswa kuazima miundo iliyojaribiwa kutoka vitengo vya kitabia vya kitaifa badala ya kubuni yake, na kuangalia kivutio kidogo au barua kali isiharibu imani ambayo ni mali yake kuu.

Biashara kubwa

Mtoa huduma mkubwa au bima hutumia usanifu wa kitabia kwa kiwango cha jalada, ambapo ukubwa mdogo wa athari ukizidishwa kuvuka mamilioni ya wanachama unakuwa wa maana. Bima hutumia chaguo-msingi katika usajili wa mpango, uandaaji katika mawasiliano ya faida, na vivutio katika programu za ustawi, na lazima zipime hatari ya sifa na ya udhibiti ya chochote kinachoonekana kama ghiliba au kinachohamisha gharama kwa wasio waangalifu. Kikundi cha hospitali kinabuni upya uwekaji wa miadi, maelekezo ya kutoka, na chaguo-msingi za chanjo ya wafanyakazi kupunguza kutohudhuria na kulazwa tena. Uwajibikaji hapa ni kwa wadhibiti, wahasibu wa bima, na bodi, kwa hivyo uingiliaji wa kitabia lazima uwe wa kutathminiwa, wa kukaguliwa, na wa kutetewa — na biashara kubwa lazima iwe makini kwamba vivutio vinaweza kuondoa hamasa ya kitaaluma na ya ndani ya wafanyakazi wake wa kitabibu.

Serikali

Wizara au mlipaji wa kitaifa ndiye mbunifu mkubwa zaidi wa chaguo, na chaguo-msingi zake — idhini ya utoaji viungo, kukumbushwa uchunguzi, usajili wa kiotomatiki wa mtindo wa pensheni, chaguo-msingi za orodha ya dawa — zinaunda tabia kuvuka idadi nzima ya watu, kwa hivyo chaguo moja la usanifu linabeba matokeo ya usawa ya kiwango cha idadi ya watu (tazama Mada 3.4 — Usawa). Serikali pia inaweza kufanya kile makampuni hayawezi: kuoanisha kusukuma kwa upole na viwiko vya kimuundo vya kodi, udhibiti, na kubadilisha muundo wa bidhaa vinavyosogeza idadi nzima (tazama Mada 3.2 — Sera ya Afya). Uwajibikaji wake ni wa kidemokrasia, jambo linaloinua kiwango cha kimaadili: kusukuma kwa upole kunakotumiwa na dola lazima kuwe kwa uwazi, kuhalalishwa hadharani, na kuweza kuepukika, kwa sababu raia hawezi kubadilisha kwa urahisi kutoka serikali yake. Serikali nyingi sasa zinaendesha vitengo maalum vya kitabia, kufuata mfano wa Behavioural Insights Team ya Uingereza, hasa kuleta ushahidi na tathmini kwenye chaguzi hizi.

Njia za kawaida za kushindwa

• Kudhani mchaguzi mwenye busara. Kujenga utabiri wa mahitaji, hoja za biashara za kinga, au miundo ya bima juu ya mtoa maamuzi wa mtazamo wa mbali, thabiti, kisha kushangazwa matumizi na kufuata matibabu vinapokatisha tamaa. Marekebisho: chukulia mfano wa busara kama msingi uliokosolewa; rekebisha utabiri wa kinga na kugawana gharama kwa upendeleo wa sasa na msuguano, na useme umefanya hivyo.

• Kusukuma kwa upole kama kificho. Kufikia uingiliaji wa kitabia wa bei nafuu ili kuonekana unatenda, wakati tatizo linahitaji kodi, udhibiti, au mageuzi ya kimuundo. Marekebisho: linganisha chombo na ukubwa wa tatizo; tumia kusukuma kwa upole kukamilisha sera ya kimuundo, si kuondolea udhuru kutokuwepo kwake.

• Kujiamini bila tathmini. Kupanua kusukuma kwa upole au kivutio kwa sababu kinaonekana kuwezekana na maarufu, bila kundi la udhibiti na bila utayari wa kuripoti sifuri. Marekebisho: jaribu dhidi ya kinyume cha ukweli, sajili matokeo mapema, fuatilia baada ya vivutio kuisha, na uchapishe kinachoshindwa.

• Kuondoa hamasa. Kuambatisha fedha kwa tabia ambayo watu walikuwa wakifanya kwa sababu za ndani au za kimaadili, na kumomonyoa hamasa. Marekebisho: kagua hamasa ya ndani iliyopo kwanza; pendelea maoni, kutambuliwa, na mabadiliko ya msuguano; unapolipa, tazama ishara.

• Ghiliba ya siri. Kutumia chaguo-msingi zilizofichwa, mitego ya kidijitali, au usanifu wa kutoka ngumu ambao usingenusurika kuelezwa wazi. Marekebisho: tumia jaribio la uwazi na kutoka kwa urahisi; tangaza chaguo-msingi na jinsi ya kulibadilisha; weka mbadala hatua moja mbali.

• Kiwiko kimoja kwa kila tatizo. Kumtumia kila mtu ukumbusho wakati wengine wanasahau, wengine wanachelewesha, na wengine wanazuiwa na utata. Marekebisho: tambua mfumo mkuu wa kitabia kabla ya kuchagua uingiliaji.

Kielelezo cha ukomavu

Orodha ya ukaguzi

• Chora ramani ya kila pointi ambapo mgonjwa au raia kutofanya kitu kunaamua matokeo, na uchague kila chaguo-msingi kwa makusudi.
• Kwa kila tatizo la kitabia, tambua mfumo mkuu — umakini, upendeleo wa sasa, msuguano, utata, au chaguo-msingi — kabla ya kuchagua kiwiko.
• Andaa ujumbe wa afya kuzunguka hatari thabiti, za karibu, zilizoandaliwa kwa hasara pale ushahidi unaunga mkono, na ujaribu uandaaji.
• Punguza msuguano kwa kitendo kinachopendekezwa; ongeza msuguano kwa chenye madhara pale inafaa.
• Buni kivutio chochote kwa jinsi watu wanavyojibu kweli (kidogo, cha mara kwa mara, cha papo hapo, kilichoandaliwa kwa hasara) na upange kinachodumisha tabia baada ya kuisha.
• Kagua hamasa ya ndani kabla ya kuambatisha fedha kwa tabia, ili kuepuka kuiondoa.
• Jaribu kila kusukuma kwa upole au kivutio dhidi ya udhibiti halisi, sajili matokeo mapema, na ujitolee kuripoti matokeo ya sifuri.
• Tumia jaribio la uwazi na kutoka kwa urahisi: tangaza chaguo-msingi, weka mbadala hatua moja mbali, kataa ghiliba ya siri.
• Pale unarithi mfano wa uchaguzi wa busara, taja ni wapi uhalisia wa kitabia ungebadilisha jibu na urekebishe pembejeo.
• Linganisha chombo na kiwango: tumia kusukuma kwa upole kukamilisha, si kuchukua nafasi ya, sera ya kimuundo kama kodi na udhibiti.
• Tathmini athari ya usawa, kwa kuwa msuguano na utata vinaanguka kwa nguvu zaidi kwa maskini na wasio na afya.

Vyanzo muhimu

• Richard Thaler na Cass Sunstein, Nudge: Improving Decisions About Health, Wealth, and Happiness — taarifa ya msingi ya usanifu wa chaguo, chaguo-msingi, na ubaba wa kiliberali.
• Richard G. Frank, "Behavioral Economics and Health Economics" (National Bureau of Economic Research Working Paper 10881, 2004) — utafiti wa jinsi matokeo ya kitabia yanavyohusu uchumi wa afya.
• Thomas Rice, "The Behavioral Economics of Health and Health Care" (Annual Review of Public Health, 2013) — mapitio ya kukosoa ya matumizi na mipaka katika sekta ya afya.
• Kazi ya Herbert Simon juu ya busara iliyo na mipaka na kazi ya Daniel Kahneman na Amos Tversky juu ya njia za mkato, upendeleo, na nadharia ya matarajio — misingi ya kisaikolojia.
• Behavioural Insights Team ya Uingereza na kazi ya OECD juu ya maarifa ya kitabia katika sera ya umma — mifano ya watendaji ya kusukuma kwa upole kulikotathminiwa.

Marejeo

1. Behavioral economics — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Behavioral_economics
2. Bounded rationality — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Bounded_rationality
3. Loss aversion — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Loss_aversion
4. Framing (social sciences) — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Framing_(social_sciences)
5. Present bias — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Present_bias
6. Default effect — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Default_effect
7. Choice architecture — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Choice_architecture
8. Nudge theory — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Nudge_theory
9. Richard Thaler — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Thaler
10. Cass Sunstein — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Cass_Sunstein
11. Libertarian paternalism — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Libertarian_paternalism
12. Behavioural Insights Team — Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Behavioural_Insights_Team
13. Richard H. Thaler and Cass R. Sunstein, Nudge: Improving Decisions About Health, Wealth, and Happiness — Yale University Press / Penguin — https://en.wikipedia.org/wiki/Nudge_(book)
14. Richard G. Frank, "Behavioral Economics and Health Economics" — National Bureau of Economic Research (Working Paper 10881) — https://www.nber.org/papers/w10881
15. Thomas Rice, "The Behavioral Economics of Health and Health Care" — Annual Review of Public Health — https://doi.org/10.1146/annurev-publhealth-031912-114353